Afra Nur BIYIK İş Kazası Sonrası Tazminat Hakları
Afra Nur BIYIK Afra Nur BIYIK İş kazası, yalnızca Sosyal Güvenlik Kurumu'ndan alınacak ödeneklerle sınırlı bir konu değildir. İşverenin, işçiyi gözetme ve iş sağlığı ile güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğünü ihlal etmesi hâlinde, kurum ödemelerinden bağımsız olarak maddi ve manevi tazminat sorumluluğu doğar. Sanayi yoğunluğu yüksek olan Denizli'de iş kazası ve meslek hastalığı dosyaları, iş mahkemelerinin önemli bir bölümünü oluşturur.
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m.13 uyarınca iş kazası sayılan hâller şunlardır:
Olayın iş kazası sayılması için mutlaka işyerinde gerçekleşmesi gerekmez; işle nedensellik bağı belirleyicidir.
İşveren, iş kazasını kolluğa derhâl, SGK'ya kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Bildirimin yapılmaması idari para cezasına yol açar ve kurumun yaptığı masrafların işverene rücu edilmesi sonucunu doğurur.
Kaza sonrasında tutulan tutanakların doğru düzenlenmesi büyük önem taşır. Uygulamada işçiye, olayın gerçek seyrini yansıtmayan tutanaklar imzalatılabilmektedir; bu tutanaklar sonraki yargılamada aleyhe delil oluşturur.
Bu ödemeler zararın tamamını karşılamaz. Kurumca karşılanmayan kısım için işverene karşı dava açılabilir.
İşverenin sorumluluğu, iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almış olmakla sınırlı değildir; alınan önlemlere uyulup uyulmadığını denetleme yükümlülüğü de vardır. "İşçiye baret verdim ama takmadı" savunması tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
Afra Nur BIYIK
Yaralanma hâlinde sürekli iş göremezlik tazminatı, tedavi giderleri ve kazanç kayıpları talep edilir. Maluliyet oranı yetkili sağlık kuruluşu raporuyla, tazminat tutarı ise aktüerya bilirkişisince kişinin yaşı, geliri ve bakiye ömrü esas alınarak hesaplanır. SGK tarafından bağlanan gelirin peşin sermaye değeri, hesaplanan tazminattan düşülür.
İşçinin yaşadığı acı ve elem için istenir. Ağır bedensel zarar hâllerinde işçinin yakınları da manevi tazminat talep edebilir.
Ölümlü iş kazalarında, ölenin desteğinden yoksun kalan eş, çocuklar ve anne-baba bu tazminatı talep edebilir.
Yargılamada iş güvenliği uzmanından oluşan bilirkişi heyeti, tarafların kusur oranlarını belirler. İşverenin kusurunu ağırlaştıran tipik durumlar şunlardır:
İşçinin kendi kusuru varsa tazminattan indirim yapılır; ancak işverenin gözetim yükümlülüğü nedeniyle bu indirim çoğu zaman sınırlı kalır.
İş kazasından doğan tazminat talepleri, iş sözleşmesine aykırılıktan kaynaklandığından on yıllık zamanaşımına tabidir. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir. Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Maddi tazminat talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır; ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur.
İş kazası ani bir olayı ifade ederken, meslek hastalığı işin niteliğine bağlı olarak tekrarlanan bir sebeple zamanla ortaya çıkan sağlık sorunudur. Gürültüye bağlı işitme kaybı, tozlu ortamlarda akciğer hastalıkları ve kimyasal maruziyet sonucu gelişen rahatsızlıklar tipik örneklerdir.
Meslek hastalığında da işverenin sorumluluğu ve tazminat hakları iş kazasındaki esaslara göre belirlenir. Farklılık, hastalığın işle bağlantısının tespitinde ortaya çıkar; bu tespit yetkili sağlık kuruluşlarınca yapılır.
İşin bir bölümünün alt işverene verildiği durumlarda, asıl işveren ile alt işveren, işçinin iş kazasından doğan zararlarından müteselsilen sorumludur. İşçi, tazminat talebini ikisine birden yöneltebilir.
Bu düzenleme, alt işverenin ödeme gücünün yetersiz kalması hâlinde işçinin korumasız kalmasını önler. Asıl işverenin, alt işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini denetleme sorumluluğu da bulunur.
Sürekli iş göremezlik derecesi, ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporla belirlenir. Rapora itiraz edilebilir; uyuşmazlık hâlinde mahkemece Adli Tıp Kurumu'ndan rapor alınır.
Maluliyet oranı, tazminat hesabının temel değişkenidir. Oran yükseldikçe hesaplanan tazminat da artar. Bu nedenle tedavi süreci tamamlanmadan ve durum sabitlenmeden yapılan değerlendirmeler eksik sonuç verebilir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, iş kazası nedeniyle sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı ödemeleri, kusuru oranında işverene rücu eder. Yani kurum, ödediği tutarı işverenden geri ister.
Rücu davası, işçinin açtığı tazminat davasından bağımsızdır. İşverenin sigorta poliçesi bulunması, bu sorumluluğu tümüyle ortadan kaldırmaz; poliçe kapsamı ve limitleri belirleyicidir.
İş kazası sonrasında işverenin bir miktar ödeme yaparak ibraname imzalatması sık karşılaşılan bir durumdur. Ancak ibranamenin geçerliliği sıkı şartlara bağlıdır ve gerçek zararın çok altında kalan ödemeler karşılığında alınan ibranameler, yargılamada makbuz hükmünde sayılabilmektedir.
Bu nedenle imza atmadan önce hesaplamanın bağımsız olarak değerlendirilmesi gerekir. İş sözleşmesinin feshi hâlinde doğacak diğer alacaklar için işten çıkarılan işçinin hakları yazımızı inceleyebilirsiniz.
Denizli'nin tekstil, mermer-doğaltaş, makine imalatı ve inşaat sektörlerindeki yoğunluğu, iş kazası risklerini doğrudan etkiler. Denizli Organize Sanayi Bölgesi ile mermer ocakları ve işleme tesislerinde meydana gelen kazalardan doğan tazminat davaları, Denizli Adliyesi'ndeki iş mahkemelerinde görülür.
Mermer ve doğaltaş işletmelerinde tozlu ortamda çalışmaya bağlı solunum yolu rahatsızlıkları ile tekstil sektöründe gürültüye bağlı işitme kayıpları, meslek hastalığı kapsamında değerlendirilebilecek durumlardır. Meslek hastalığında da işverenin sorumluluğu, iş kazasındaki esaslara göre belirlenir.
Denizli'de işveren, iş kazasını kolluğa derhâl ve Sosyal Güvenlik Kurumu'na kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Kaza sonrasında tutulan tutanağın okunmadan imzalanmaması, sonraki yargılamada belirleyici önem taşır.
Alt işveren (taşeron) uygulamasının yaygın olduğu Denizli inşaat ve imalat sektöründe, asıl işveren ile alt işveren işçinin zararlarından müteselsilen sorumludur; talep ikisine birden yöneltilebilir.
İşveren tarafından sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak götürülüp getirilme sırasında meydana gelen kazalar iş kazası sayılır. Kişinin kendi imkânlarıyla işe gidiş gelişinde yaşadığı kazalar kural olarak bu kapsamda değerlendirilmez.
İşveren, iş kazasını kolluğa derhâl, Sosyal Güvenlik Kurumu'na ise kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirmekle yükümlüdür. Bildirim yapılmaması idari para cezasına ve kurumun yaptığı masrafların işverene rücu edilmesine yol açabilir.
Evet. SGK tarafından yapılan ödemeler, gerçek zararın tamamını karşılamayabilir. Kurumca karşılanmayan zarar kısmı için işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açılabilir. SGK ise yaptığı ödemeleri kusurlu işverene rücu eder.
İş kazasından doğan tazminat talepleri, iş sözleşmesine aykırılıktan kaynaklandığı için on yıllık zamanaşımına tabidir. Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımı süreleri uygulanabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayınıza ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat ve içtihat zaman içinde değişebileceğinden, hak kaybı yaşamamak için sürecinizi bir avukatla değerlendirmeniz önerilir.
İş kazası sonrası tazminat haklarınızı ve işverenin sorumluluğunu değerlendirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
